Het samenleven van de mens met zijn huisdieren (1)

Bron: Onze hond 2003
Auteur: Maarten kappen

Zolang als de mens huisdieren heeft wordt er gesproken over de diverse voor- en nadelen hiervan voor het welzijn en de welvaart van de mens. In striktere zin wil ik in de komende artikelen hieruit een aantal bijzondere maar ook praktische aspecten naar voren halen. Zo zijn er bijvoorbeeld vele positieve effecten aan het houden van een of meerdere huisdieren op de ontwikkeling van kinderen. Wist u verder dat de gemiddelde huisdiereneigenaar een lager cholesterolgehalte heeft, en een lagere bloeddruk dan degene die geen huisdieren heeft, met andere woorden dat er aanwijzingen zijn dat er gezondheidsbevorderende kanten zijn aan het hebben van huisdieren zoals een hond. Nog los van het gegeven dat de eigenaar meer beweging en meer sociale contacten opdoet tijdens het uitlaten van zijn hond.

Aan het andere eind van de schaal hebben we de ziekten die we kunnen oplopen juist vanwege het nauw samenleven met onze huisdieren. Met noemt dit zoönosen, ziekten die van het dier naar de mens overdraagbaar zijn. Dit kan door direct contact, maar ook via uitwerpselen, via onze voeding (besmet vlees bijvoorbeeld) of door andere overbrengers zoals bijvoorbeeld een teek. Gezien de actuele situatie rond het vogelpestvirus, waarbij gebleken is dat dit ook voor de mens tot problemen kan leiden, en het SARSvirus, dat waarschijnlijk zijn oorsprong vindt in de slang, wil ik in dit artikel beginnen met de zoönosen te bespreken. Hierbij zullen de ziekten die het houden van honden met zich meebrengen de boventoon voeren.

Hoe vaker en inniger het contact tussen de mens en zijn huisdier, des te groter de kans op de overdracht van ziekteverwekkende kiemen. De uiteindelijke gevolgen zijn sterk afhankelijk van de weerstand van de betreffende mens. Jonge kinderen, oudere mensen en mensen met bepaalde weerstandsverminderende ziektes lopen het meeste gevaar hierbij.

De volgende specifieke zoönosen wil ik bespreken:

Spoelworminfecties van de hond, de ziekte van Lyme (dit artikel),
de hondenbeet , en schimmel en schurftinfecties (volgend artikel).

Spoelworminfekties of toxocariose.

De hondenspoelworm Toxocara Canis is heel veel voorkomend bij onze Nederlandse honden. Ondanks ontwormen zien we veel problemen bij met name jonge honden. De eieren die door deze wormen in de darmen van de hond worden geproduceerd, komen met de ontlasting in het milieu, vooral in de bodem. Via spelen in het zand of ander contact met de grond, en het niet voldoende wassen van de handen hierna, kunnen de eieren via de mond in het maagdarmkanaal van de mens terechtkomen. Dan vormt zich uit het ei een larve, en deze kan door passage van de darmwand in het bloedvatstelsel terechtkomen.

Spoelwormen in een opengeknipte darm van een hond.

Zij kunnen her en der beschadigingen veroorzaken. Men onderkent hier 2 typen: een waarbij met name oogbeschadigingen ontstaan (oculaire vorm). De larve beschadigd het bloedvat van het oog. Bij de andere vorm worden met name de inwendige organen aangetast (viscerale vorm). In Nederland gaat het jaarlijks om enige honderden gevallen bij de mens waarbij de spoelworm van de hond uiteindelijk voor de problemen heeft gezorgd.

Een tiental jaren geleden is men begonnen met een grote landelijke campagne om de bewustwording bij het grote publiek voor deze ziekteverwekker te vergroten. Er zijn in de preventieve sfeer een groot aantal maatregelen te nemen die de kans op een toxocara canis besmetting bij de mens sterk verkleinen:

• zoveel mogelijk direct opruimen van de ontlasting van de hond, hetgeen overigens uit normale fatsoensoverwegingen ook al het geval zou moeten zijn
• regelmatig, minimaal 2 keer per jaar ontwormen van de honden met een deugdelijk ontwormmiddel
• vermijden van besmette plaatsen (uitlaatplaatsen etc) als speelplek door kinderen
• leer kleine kinderen dat er gevaren zijn aan het eten van zand en grond
• goed wassen van de handen na spelen of werken in het zand
• goed afdekken van de zandbak, hetgeen ook van belang is voor het vermijden van de kattenbakziekte (toxoplasmose)

Kinderspeelplaats maar ook ideale honden en katten toilet.

De ziekte van Lyme.

De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door een bacterie, de Borrelia Burgdorferi, die door een tekenbeet wordt overgebracht naar de mens of dier, waaronder de hond. Tekenbeten en hun gevolgen vormen een toenemend probleem. Hiervoor zijn een aantal oorzaken aan te geven: de mens, soms vergezeld van zijn hond, gaat veel meer naar verre bestemmingen dan voorheen. Teken die niet inheems zijn hier en met allerlei infectiedragers besmette teken worden hierdoor in ons land gebracht. Ook is het steeds meer mogelijk voor velen de natuur in te gaan en potentieel besmet te raken. Daarnaast is de diagnostiek van de verschillende ziektes welke door teken kunnen worden overgebracht steeds beter geworden.

Teken vindt men in bosachtige gebieden, in de heide, struikgewassen of hoog gras. De teek kan hier langdurig wachten (maanden tot jaren) op een potentieel slachtoffer. Hij is in staat op enkele meters afstand zich op zijn ´prooi´ te oriënteren via stralingswarmte, trillingen, geur en koolzuurgas in de uitademingslucht. Vervolgens hechten ze zich aan hun gastheer en zoeken een plekje waar het warm is en de huid niet te dik. Bij de hond met name het halsgebied, oksels, de oren, oogleden en de lippen. Bij de mens vooral oksels, liezen en knieholtes. Bij kinderen daarnaast op het hoofd, in de nek of achter de oren.


Tekenbeet in de oksel van een mens.

Ze hechten zich 5 a 6 dagen vast, echter de besmettingskans ontstaat met name na 24 tot 36 uur. Die tijd heb je dus om hem te verwijderen. Veel tekenbestrijdingsmiddelen zijn hier dan ook op gericht; niet alleen voorkomen maar ook direct binnen 24 uur bestrijden in geval er toch een hechting optreedt. Deze middelen verlammen de teek. Het zelf verwijderen kan het beste met een tekentang. Zouden de haakjes blijven zitten, geen nood, deze komen er vanzelf wel weer uit. Even desinfecteren van de plek is wel aan te raden. Belangrijk is het om niet het lijf van de teek met de tang vast te pakken, je drukt dan potentiële maaginhoud in het lichaam van de gastheer!

Ongeveer één op de tien teken is besmet met deze bacterie. In de meeste gevallen heeft het dier of de mens die gebeten wordt voldoende afweer om deze ziekte van Lyme buiten de deur te houden. Echter in 2 a 3 % van de gevallen leidt deze infectie tot echte klinische problemen. De teek kent 4 stadia van ontwikkeling: ei, larve, nimfe en volwassen teek. Alleen de nimfe en de vrouwelijke volwassen teek kunnen besmet zijn met Borrelia. Er ontstaat alleen een opname van Borrelia in de teek als hij bloed zuigt bij een dier dat hiermee besmet is. Het zuigen van bloed door het eerste stadium dat dit doet, de larve, geschiedt meestal bij de muis.

Zowel honden als hun baasjes kunnen bij wandelingen in de natuur worden gebeten door teken. In Nederland is dat de Ixodes Ricinus teek. De bescherming bij de mens hierbij bestaat met name uit het dragen van sluitende kleding waardoor de teek niet kan bijten. Controle op teken bij thuiskomst is ook belangrijk. Bij de hond heeft men diverse mogelijkheden om beschermende anti-tekenmiddelen toe te dienen in de vorm van spot-on middelen, een spray, of een tekenband. Er is duidelijk verschil in effectiviteit tussen de verschillende middelen, raadpleeg uw dierenarts hierover.

Deel 2 van deze serie zoönosen gaat over hondenbeten .